Ο νομός Ξάνθης συνορεύει προς Βορρά με τη Βουλγαρία, δυτικά με τους νομούς Καβάλας και Δράμας και ανατολικά με τον νομό Ροδόπης. Προς Νότο, βρέχεται από το Θρακικό Πέλαγος. Πρόκειται για ορεινό νομό. Οι πεδινές εκτάσεις καλύπτουν το 30% της επιφανείας του. Βρίσκονται στο δυτικό τμήμα και ορίζονται από τη λίμνη Βιστωνίδα, τον ποταμό Νέστο και το Θρακικό Πέλαγος. Τα βουνά της οροσειράς της Ροδόπης κλείνουν την πεδιάδα από τα βόρεια.

Σύμφωνα με την απογραφή του 2001, ο πληθυσμός του νομού (101.010 κάτοικοι) αυξήθηκε κατά 10,4% σε σύγκριση με το 1991 (91.063).

Το χαρακτηριστικό στοιχείο του νομού είναι η συνύπαρξη του χριστιανικού και του μουσουλμανικού στοιχείου. Η γεωργία, η κτηνοτροφία, η βιομηχανική παραγωγή, το εμπόρια και οι υπηρεσίες είναι οι βασικές ασχολίες των κατοίκων. Τα τελευταία χρόνια έχει αναπτυχθεί σε ικανοποιητικό βαθμό η τουριστική υποδομή. Ο επισκέπτης μπορεί να χρησιμοποιήσει δύο δρόμους για τη γνωριμία του με το νομό. Ο ένας είναι ο κάτω δρόμος (Ξάνθη, Γιανισέα, Πόρτο Λάγος, Αίγειρος, Κομοτηνή) που περνά μέσα από τις λιμνοθάλασσες και τοπία με έντονη βλάστηση. Ο άλλος είναι ο πάνω δρόμος (Ξάνθη, Κιμμέρια, Αμαξάδες, Ίασμος, Κομοτηνή) που περνά μέσα από βουνά.